Πόσο σημαντική είναι η επιλογή του κατάλληλου συστήματος επένδυσης ενός κτιρίου για την πυρασφάλεια και ποια χαρακτηριστικά πρέπει να εξετάζει ένας μελετητής, κατασκευαστής ή ιδιοκτήτης;

Είναι από τις πιο κρίσιμες αποφάσεις στον σχεδιασμό ενός κτιρίου. Η πρόσοψη μπορεί είτε να περιορίσει μια πυρκαγιά στον όροφο όπου ξεκίνησε είτε να τη μεταφέρει γρήγορα στους επόμενους. Οι ελάχιστες απαιτήσεις ελέγχου εξωτερικής μετάδοσης της φωτιάς καθορίζονται από τον Κανονισμό Πυροπροστασίας κτιρίων, πίνακας 15.

Στα ψηλά κτίρια, δηλαδή πάνω από 23 μέτρα από τον όροφο εκκένωσης, πρόσθετα μέτρα και μέσα απαιτούνται και το υλικό επένδυσης πρέπει να έχει κατάταξη τουλάχιστον Α2-s1, d0.

Η κατάταξη του υλικού, όμως, σύμφωνα με την Ευρωκατάταξη (ΕΝ 13501-1) δεν είναι αρκετή από μόνη της. Υπάρχουν δοκιμές συστήματος πρόσοψης μεγάλης κλίμακας που ελέγχουν αν η φωτιά περνά από όροφο σε όροφο, σε συνθήκες πολύ κοντά σε μια πραγματική πυρκαγιά. Στις δοκιμές αυτές δοκιμάζεται όλο το σύστημα πρόσοψης, όπως θα τοποθετηθεί στο κτίριο: συγκεκριμένα, επένδυση από σύνθετα πάνελ αλουμινίου, θερμομόνωση, υποκατασκευή, διάκενο αερισμού, (πυροφραγμοί που απαιτούνται από τη νομοθεσία κάποιων χωρών), καθώς και λεπτομέρειες γύρω από τα ανοίγματα. Οι δοκιμές αυτές δίνουν πολύ πιο αξιόπιστη εικόνα από την ευρωπαϊκή κατάταξη, που βασίζεται σε δοκιμές μικρής και μεσαίας κλίμακας.

Στον ελληνικό κανονισμό, οι δοκιμές πρόσοψης μεγάλης κλίμακας δεν προβλέπονται ακόμη. Σε άλλες χώρες όμως η αγορά απαιτεί τέτοιες δοκιμές, όπως το BS 8414 στο Ηνωμένο Βασίλειο, το LEPIR 2 στη Γαλλία κ.ά.

Σε τι διαφέρει, κατά βάση, η πυραντίδραση από την πυραντίσταση των υλικών που χρησιμοποιούνται στις επενδύσεις των κτιρίων;

Είναι δύο διαφορετικές έννοιες που συχνά συγχέονται. Η πυραντίδραση (αντίδραση στη φωτιά, reaction to fire) αφορά τα πρώτα στάδια της πυρκαγιάς, πριν από την καθολική ανάφλεξη του χώρου (flashover). Η δοκιμή αυτή δείχνει πόσο ένα υλικό βοηθά τη φωτιά να αναπτυχθεί: αν αναφλέγεται, πόση θερμότητα εκλύει, πόσο γρήγορα απλώνεται η φλόγα, πόσο καπνό βγάζει και αν πέφτουν φλεγόμενα σταγονίδια. Η κατάταξη γίνεται κατά EN 13501-1, από A1 (άκαυστο), Α2 (πρακτικά άκαυστο), Β (πολύ περιορισμένη συμβολή στη φωτιά) έως κατηγορία F. Περιλαμβάνει, επίσης, και υποκατηγορίες, όπως για τον καπνό (s1-s3) και τα φλεγόμενα σταγονίδια (d0-d2), π.χ. κατάταξη Α2-s1,d0 του etalbond® A2.

Η πυραντίσταση (fire resistance) αφορά την πλήρως ανεπτυγμένη φωτιά, μετά τη γενικευμένη ανάφλεξη. Αφορά δομικά στοιχεία, όπως υποστυλώματα, τοίχους, πλάκες και πυράντοχες πόρτες. Μετράει για πόσο χρόνο τα στοιχεία αυτά έχουν την ικανότατα να φέρουν φορτία (R), να διατηρούν την ακεραιότητά τους χωρίς να αφήνουν φλόγες και θερμά αέρια να περάσουν (E) και να μονώνουν θερμικά (I). Η πυραντίσταση εκφράζεται σε λεπτά του χρόνου, π.χ. REI 90 ή EI 60.

Για τα συστήματα επενδύσεων με σύνθετα πάνελ αλουμινίου, το απαιτούμενο πλαίσιο αναφοράς είναι οι δοκιμές πυραντίδρασης. Η επένδυση μιας πρόσοψης δεν σχεδιάζεται για να αντέχει στη φωτιά για ορισμένο χρόνο. Αυτό είναι δουλειά του φέροντος οργανισμού και των διαχωριστικών στοιχείων πίσω της. Ο ρόλος της επένδυσης είναι να μην τροφοδοτεί τη φωτιά και τη μετάδοσή της  από όροφο σε όροφο.

Σε περίπτωση πυρκαγιάς, πώς συμπεριφέρονται τα συστήματα πρόσοψης αλουμινίου και οι σύνθετες επενδύσεις που διαθέτει η Elval Colour και ποιες δοκιμές ή πιστοποιήσεις τεκμηριώνουν αυτή τη συμπεριφορά;

Στις προσόψεις η συμπεριφορά σε φωτιά δεν εξαρτάται μόνο από το υλικό. Κρίνεται από ολόκληρο το σύστημα: πάνελ, υποκατασκευή, τρόπο στερέωσης, μόνωση και διάκενο αερισμού.

Τα φύλλα αλουμινίου θεωρούνται ως άκαυστα. Στα σύνθετα πάνελ, αυτό που καθορίζει τη συμπεριφορά είναι ο πυρήνας. Το etalbond^®FR κατατάσσεται Β-s1,d0, ενώ το etalbond^®A2 κατατάσσεται A2-s1,d0 κατά EN 13501-1 με χρήση των προτεινομένων συστημάτων στήριξης της Εlval Colour. Πρακτικά αυτό σημαίνει τα υλικά αυτά συμβάλλουν ελάχιστα ή καθόλου στην ανάπτυξη και εξάπλωση της φωτιάς, η παραγωγή καπνού είναι η χαμηλότερη δυνατή και δεν δημιουργούνται φλεγόμενα σταγονίδια. Tο etalbond^®A2 είναι κατάλληλο για ψηλά κτίρια, σχολεία, νοσοκομεία, αεροδρόμια και κτίρια με μεγάλη επισκεψιμότητα.

Επιπλέον, τα συστήματα etalbond^®FR/Α2 έχουν περάσει επιτυχώς και δοκιμές συστήματος πρόσοψης σύμφωνα με Εθνικά Πρότυπα, όπως:

Επιπλέον, η  συμπεριφορά τους τεκμηριώνεται από την Ευρωπαϊκή Τεχνική Αξιολόγηση ΕΤΑ 14/0145 καθώς και τις διαφορετικές Εθνικές Τεχνικές Εγκρίσεις Συστημάτων προσόψεων που διαθέτουν, CSTB Avis Technique (Γαλλία), DIBt (Γερμανία), BBA (Ηνωμένο Βασίλειο), ITB KOT (Πολωνία), DIT Plus (Spain) κ.ά.

Πόσο σημαντική είναι η σωστή τοποθέτηση και η συνολική κατασκευή ενός συστήματος επένδυσης για τον περιορισμό της εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς;

Είναι εξίσου σημαντική με την επιλογή του υλικού. Σε μια πρόσοψη η φωτιά δεν περιορίζεται μόνο στο πάνελ αλλά προσβάλει ολόκληρο το σύστημα πρόσοψης: υποκατασκευή, στερεώσεις, μόνωση, διάκενο αερισμού και λεπτομέρειες γύρω από τα ανοίγματα. Γι’ αυτό οι Ευρωπαϊκοί κανονισμοί και οι δοκιμές πρόσοψης σε πραγματική κλίμακα, όπως BS 8414 και DIN 4102-20, εξετάζουν συνολικά τη συμπεριφορά του συστήματος.

Πέρα από τη συνήθη και ασφαλή μηχανική στερέωση, είναι εφικτή και η χρήση συστημάτων κόλλησης με σύνθετα πάνελ αλουμινίου, αλλά απαιτεί προσοχή. Οι κόλλες είναι συνήθως οργανικά, καύσιμα υλικά. Επομένως, η έκταση και ο τύπος του συστήματος συγκόλλησης επηρεάζουν τη συμπεριφορά του συστήματος σε φωτιά.

Υπάρχει περίπτωση η κόλληση να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά, για παράδειγμα με ενισχύσεις στο πίσω μέρος των κασετών, σε συνδυασμό με μηχανική στερέωση και να μην παρατηρηθεί υποβάθμιση της κατάταξης. Αντίθετα, όταν η κόλληση είναι το κύριο μέσο στερέωσης ή εφαρμόζεται σε μεγάλη έκταση, η κατάταξη του συστήματος θα υποβαθμιστεί. Γι’ αυτό το σύστημα πρέπει να επιλέγεται με βάση δοκιμές για τον κάθε συνδυασμό. Σε κάθε περίπτωση, η Elval Colour συστήνει πάντα τη χρήση συμβατικών μηχανικών τρόπων σύνδεσης (Ανοξείδωτους κοχλίες, τυφλούς ήλους) μαζί με τα συστήματα κόλλησης, για να αποφευχθούν ψαθυρές αστοχίες σε περίπτωση πυρκαγιάς.

Ένα κρίσιμο σημείο, που αφορά και τη συντήρηση της πρόσοψης: οι κατατάξεις ισχύουν μόνο για τη διαμόρφωση που δοκιμάστηκε. Κενό αερισμού, τύπος μονωτικού υλικού, κατασκευαστικές λεπτομέρειες γύρω από τα ανοίγματα κ.λπ., πρέπει να αναπαράγονται στο έργο με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των δοκιμών, εκτός αν έχει εγκριθεί απόκλιση από υπεύθυνο πυρομηχανικό. Για τον σκοπό αυτό υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία, όπως το πρότυπο BS 9414 (Ηνωμένο Βασίλειο) και οι εργαστηριακές εκτιμήσεις (Appréciation de laboratoire) στη Γαλλία. Αυτά συνδυάζουν και επεκτείνουν υπό προϋποθέσεις τα αποτελέσματα δοκιμών, ώστε τεκμηριωμένα να καλύπτονται αλλαγές στη διαμόρφωση ενός έργου.

Το συμπέρασμα για τον μελετητή, τον κατασκευαστή και τον ιδιοκτήτη είναι ότι ένα πιστοποιημένο υλικό δεν αρκεί. Χρειάζεται ένα πιστοποιημένο σύστημα, τοποθετημένο όπως δοκιμάστηκε. Το ίδιο ισχύει και σε κάθε επισκευή ή αντικατάσταση κατά τη ζωή του κτιρίου. Τα νέα στοιχεία πρέπει να είναι ισοδύναμα και να τοποθετούνται ακριβώς και με τον ίδιο τρόπο.

Με δεδομένη την αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των πυρκαγιών, θεωρείτε ότι πρέπει να αλλάξει ο σχεδιασμός των κτιρίων; Και ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος των σύγχρονων υλικών στην ενίσχυση της πυροπροστασίας;

Η αλλαγή έχει ήδη ξεκινήσει. Η πρόσοψη δεν είναι μόνο στοιχείο αισθητικής και ενεργειακής απόδοσης. Είναι κρίσιμο μέρος της παθητικής πυροπροστασίας του κτιρίου, ένα συνεχές εξωτερικό κέλυφος που δεν πρέπει να γίνει δίοδος για τη μετάδοση της φωτιάς σε άλλα τμήματα του κτιρίου ή σε γειτονικά κτίρια.

Το επόμενο βήμα για τον σχεδιασμό είναι η αξιολόγηση ολόκληρου του συστήματος σε πραγματικές συνθήκες. Στην Ελλάδα, ο Κανονισμός Πυροπροστασίας του 2018 (Π.Δ. 41/2018) υιοθέτησε την ευρωπαϊκή κατάταξη EN 13501-1, κάτι που ήταν σημαντική πρόοδος. Η κατάταξη αυτή όμως δεν αξιολογεί πλήρως ένα σύστημα πρόσοψης. Για παράδειγμα, δεν λαμβάνει υπόψη την ένταση του θερμικού φορτίου, το πραγματικό μέγεθος της κατασκευής, τις λεπτομέρειες πάνω από τα ανοίγματα ή τους πυροφραγμούς. Κατά τη δημόσια διαβούλευση του 2018, το ΕΛΙΠΥΚΑ, με την Elval Colour ως ιδρυτικό μέλος, πρότεινε υποχρεωτικές δοκιμές μεγάλης κλίμακας για τις προσόψεις ψηλών κτιρίων και ελάχιστη κατάταξη A2-s1,d0. Τελικά υιοθετήθηκε μόνο η απαίτηση A2-s1,d0.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ερευνητική φάση για μια κοινή Ευρωπαϊκή μέθοδο δοκιμής προσόψεων σε πυρκαγιά  υπό συνθήκες μεσαίας και μεγάλης έκθεσης σε φωτιά, έχει ολοκληρωθεί. Τα Εθνικά πρότυπα ΒS 8414-1 /BS 8414-2 και DIN 4102-20 χρησίμευσαν σαν βάση για την ανάπτυξη της νέας μεθόδου, η οποία θα αποτελέσει τη βάση για το μελλοντικό Ευρωπαϊκό πρότυπο. Έχει ήδη ανατεθεί στη CEN η εκπόνηση προτύπων για τη μέθοδο διεξαγωγής του τεστ και για τα κριτήρια αξιολόγησης αποτελεσμάτων. Η Elval Colour συμμετέχει ενεργά στις διαδικασίες ανάπτυξης αυτών των προτύπων μέσω της European Aluminium.

Θεωρούμε ότι η πυροπροστασία εξασφαλίζεται μόνο με χρήση κατάλληλων πιστοποιημένων υλικών και συστημάτων. Είναι κοινή ευθύνη όλης της αλυσίδας: του μελετητή που επιλέγει πιστοποιημένα συστήματα, του κατασκευαστή που τα τοποθετεί όπως δοκιμάστηκαν, της πολιτείας που θεσπίζει σύγχρονες απαιτήσεις και του ιδιοκτήτη που φροντίζει για την ορθή συντήρηση σε όλη τη διάρκεια ζωής του κτιρίου.