Μια έκθεση, μια έκδοση και μια ημερίδα για μια εμβληματική μορφή της νεότερης ελληνικής αρχιτεκτονικής.

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, σε συνεργασία με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ και την Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, με την οικονομική υποστήριξη και αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, παρουσιάζει την έκθεση «Αριστομένης Προβελέγγιος: ο αρχιτέκτων ως υπνοβάτης» στο εργαστήριο που σχεδίασε για την Ιωάννα Σπητέρη και χρησιμοποίησε αργότερα και ο ίδιος για αρχιτεκτονικό γραφείο, στην οδό Κυκλάδων 8, στην Κυψέλη. Η έκθεση εγκαινιάζεται στις 20 Νοεμβρίου και συνοδεύεται από ομώνυμη έκδοση, ενώ στις 9 Δεκεμβρίου θα πραγματοποιηθεί ημερίδα στην Εθνική Πινακοθήκη αφιερωμένη στη ζωή, το έργο και την πνευματική παρακαταθήκη του Προβελέγγιου.
Ο Αριστομένης Προβελέγγιος (1920-1999) αποτελεί μια σχεδόν μυθική μορφή της ελληνικής αρχιτεκτονικής, καθώς το έργο, η διδασκαλία και η προσωπικότητά του άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα σε διαδοχικές γενιές αρχιτεκτόνων. Αρχιτέκτονας και πολεοδόμος, ζωγράφος, ποιητής, μάχιμος και πολιτικά ενεργός διανοούμενος, συνέδεσε την πορεία του με τις μεγάλες αναζητήσεις της μεταπολεμικής εποχής. Συμφοιτητής του Γιώργου Κανδύλη και του Κωνσταντίνου Δοξιάδη, ταξίδεψε στο Παρίσι με το θρυλικό Ματαρόα, συνεργάστηκε με τον Le Corbusier και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του αρχιτεκτονικού και πολεοδομικού διαλόγου στην Ελλάδα και τη Γαλλία, όπου δίδαξε για χρόνια πολεοδομία.
Η έκθεση δεν επιχειρεί μια συμβατική βιογραφική αφήγηση. Μέσα από ανέκδοτα αρχιτεκτονικά σχέδια, ζωγραφικά έργα, φωτογραφίες, κείμενα και οπτικοακουστικά τεκμήρια προσεγγίζει τον άνθρωπο και το έργο σε μια πολυμεσική εγκατάσταση στο περιπετειώδες κτίριο που σχεδίασε. Το ανοικτό και αναγκαστικά αποσπασματικό ψηφιδωτό της συνθέτει την εικόνα μιας προσωπικότητας που κινήθηκε αδιάκοπα ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, την τέχνη, την πολιτική σκέψη και την κοινωνική δράση.
Κομβικά στοιχεία του συνολικού εγχειρήματος αποτελούν η παρουσίαση τεκμηρίων που προέρχονται από το προσωπικό αρχείο του και παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό, χάρη στη συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Γιώργο Προβελέγγιο, και η έκθεση επιλεγμένων ζωγραφικών έργων του, για δεύτερη φορά μετά από την πρώτη δημόσια έκθεσή τους, πριν 44 χρόνια, στην Εθνική Πινακοθήκη, στην οποία έχουν δωρηθεί. Στην ανάδειξη του αρχειακού υλικού συνέβαλε η Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, τιμώντας τον Προβελέγγιο που ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα το 1998, ένα χρόνο πριν το τελευταίο ταξίδι του.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, συνεπώς, ο ίδιος ο τόπος της έκθεσης, ένας ιδιωτικός χώρος που είναι τώρα έκθεμα και αυτός. Το Ατελιέ σχεδιάστηκε από τον Αριστομένη Προβελέγγιο πλάι στο σπίτι του ιστορικού τέχνης Τώνη Σπητέρη και της γλύπτριας Ιωάννας Σπητέρη-Βεροπούλου ως χώρος εργασίας και δημιουργίας. Είναι μια μοντέρνα προσθήκη σε μια συμβατική αθηναϊκή κατοικία, με την οποία βρίσκεται σε πορώδη επικοινωνία. Η αρχιτεκτονική του είναι ένα επιδέξιο και συναρπαστικό παιχνίδι γεωμετρίας και όγκων κάτω από το φως, ένας τρισδιάστατος αρχιτεκτονικός περίπατος που απηχεί τη μαθητεία στον Le Corbusier, από τον οποίο αντλούσε έμπνευση ο Προβελέγγιος. Κατοικήθηκε από το ζεύγος Σπητέρη, από τον Θάνο Τσίγκο και τη Διοχάντη, στέγασε το γραφείο του Προβελέγγιου και μια γκαλερί πριν αποκατασταθεί από τον Διονύση Σοτοβίκη, σε ανοιχτό διάλογο με την αρχική μορφή και την υλική αυθεντικότητα για να αποτελέσει πάλι ένα χώρο δημιουργικής έκφρασης.
«Ζω την αρχιτεκτονική σαν υπνοβάτης. Δεν την ξέρω, δεν την πιστεύω. Αντίθετα υπεραγαπώ το αρχιτεκτονικό φαινόμενο ως μη αρχιτεκτονική, μαθημένος από τη μαγεία των εικόνων κι απ’ όλα αυτά που συνιστούν την αρχιτεκτονική, ένα φαινόμενο όχι μόνο οπτικό, αλλά αισθητό δια των άλλων αισθήσεων». Σε αυτά τα λόγια του Αριστομένη Προβελέγγιου, σε μια συνέντευξη του 1987, οφείλονται όχι μόνο ο τίτλος αλλά και η προσέγγιση της έκθεσης, σε ένα μεταίχμιο ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, η σύνθεση του μικρού βιβλίου και της ημερίδας που θα ακολουθήσει τον Δεκέμβριο. Φιλοδοξούν να επαναφέρουν στο προσκήνιο μια προσωπικότητα που υπερέβη τα όρια της επαγγελματικής ιδιότητας του αρχιτέκτονα και να αναδείξουν την επικαιρότητα μιας σκέψης που αντιμετώπιζε την αρχιτεκτονική ως πολιτισμική, κοινωνική και ποιητική πράξη.
Τη επιμέλεια της έκθεσης έχουν η Θεοδώρα Αλεξανδρή, ο Διονύσης Σοτοβίκης και ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης, και την επιμέλεια του βιβλίου ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης.
Εγκαίνια έκθεσης
20 Νοεμβρίου 2026, 18:00
Χώρος
Ατελιέ Σπητέρη, οδός Κυκλάδων 8, Κυψέλη
Πέμπτη – Κυριακή, 18:00 – 21:00
Είσοδος ελεύθερη
Ημερίδα
9 Δεκεμβρίου 2026
Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου
Το πρόγραμμα θα ανακοινωθεί σε επόμενο δελτίο τύπου.
Έκδοση
Αριστομένης Προβελέγγιος: Ο αρχιτέκτων ως υπνοβάτης»
2026
Οργάνωση
Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής
Σε συνεργασία
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ
Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου
Με την αιγίδα και οικονομική υποστήριξη
Υπουργείου Πολιτισμού
Χορηγός
Europa Aluminium Systems
Χορηγός – Σύμβουλος Φωτισμού
Site Specific
Περισσότερες πληροφορίες: www.eia.gr
© 2023 Alumini. All rights reserved.
Developed & Designed by Energy Marketing