Κάθε οργανισμός, επιχείρηση, μεγάλο τεχνικό γραφείο έχει δύο πρόσωπα. Το ένα είναι ορατό: στρατηγική, ρόλοι, διαδικασίες, στόχοι, δείκτες απόδοσης. Το άλλο είναι αόρατο: οι σχέσεις εμπιστοσύνης, οι σιωπηλές συμμαχίες, οι άτυποι ηγέτες, οι γέφυρες και οι αποστάσεις μεταξύ ανθρώπων.

Το πρώτο μπορούμε να το σχεδιάσουμε. Το δεύτερο το διαμορφώνουμε – συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε – και όμως, εκεί κρίνεται η ουσία της ηγεσίας.

Η ηγεσία δεν ασκείται μόνο μέσω του τίτλου. Σε κάθε ομάδα υπάρχει πάντα κάποιος που επηρεάζει περισσότερο από όσο δείχνει η θέση του. Κάποιος που διαμορφώνει το κλίμα με μια φράση. Κάποιος που συνδέει ανθρώπους που διαφορετικά δε θα συνεργάζονταν ποτέ. Αυτό είναι το άτυπο δίκτυο. Δεν αποτυπώνεται στο οργανόγραμμα, αλλά καθορίζει:

• Πόσο γρήγορα διαχέεται η πληροφορία
• Πόσο ουσιαστικά υλοποιούνται οι αποφάσεις
• Πόσο ασφαλείς νιώθουν οι άνθρωποι να εκφραστούν
• Πόσο ανθεκτικός είναι ο οργανισμός στην πίεση

Εκεί όπου γεννιέται ή πνίγεται η καινοτομία 

Οι ιδέες δε γεννιούνται μόνο σε αίθουσες συσκέψεων. Γεννιούνται σε στιγμές εμπιστοσύνης. Σε έναν οργανισμό όπου κυριαρχεί ο φόβος ή η σιωπηλή αντιπαλότητα, οι άνθρωποι επιλέγουν την ασφάλεια της σιωπής. Σε έναν οργανισμό όπου υπάρχει σεβασμός και αποδοχή, οι ιδέες κυκλοφορούν. Το άτυπο δίκτυο καθορίζει αν οι άνθρωποι θα μιλήσουν ή θα σωπάσουν.

Στις κρίσεις αποκαλύπτεται η ποιότητα των σχέσεων

Όταν τα πράγματα δυσκολεύουν, δεν ενεργοποιούνται πρώτα οι διαδικασίες. Ενεργοποιούνται οι σχέσεις. Αν υπάρχει εμπιστοσύνη, η ομάδα συσπειρώνεται.
Αν υπάρχουν υπόγειες εντάσεις, η πίεση τις φέρνει στην επιφάνεια. Η συνοχή δε χτίζεται τη στιγμή της κρίσης. Έχει ήδη χτιστεί — ή όχι — πολύ πριν.

Η ευθύνη του ηγέτη

Η εύκολη επιλογή είναι να ασχοληθούμε μόνο με το μετρήσιμο. Με τους δείκτες, τις αναφορές, τα πλάνα. Η δύσκολη — αλλά ουσιαστική — επιλογή είναι να παρατηρούμε:

• Ποιοι συνεργάζονται αυθόρμητα;
• Ποιοι μένουν στο περιθώριο;
• Ποιοι επηρεάζουν σιωπηλά το κλίμα;
• Πού υπάρχουν γέφυρες και πού ρωγμές;

Η ηγεσία δεν είναι έλεγχος των σχέσεων είναι φροντίδα του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αυτές αναπτύσσονται.

Το τελικό ερώτημα

Μπορείς να έχεις μια άρτια στρατηγική. Μπορείς να έχεις ικανότατα στελέχη.
Μπορείς να έχεις ξεκάθαρους στόχους. Αν όμως οι σχέσεις μέσα στον οργανισμό δε στηρίζουν τη στρατηγική, η υλοποίηση θα είναι πάντα εύθραυστη.

Το άτυπο δίκτυο σχέσεων δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση. Είναι πραγματικότητα προς κατανόηση. Και ίσως εκεί βρίσκεται η βαθύτερη διάσταση της ηγεσίας: Όχι στο να ελέγχεις τους ανθρώπους, αλλά στο να δημιουργείς το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι σχέσεις τους υπηρετούν έναν κοινό σκοπό. Η πραγματική ηγεσία δεν περιορίζεται στη διαχείριση διαδικασιών. Αφορά κυρίως τη διαχείριση σχέσεων. Τα σχέδια αποτυγχάνουν σπάνια από λάθος υπολογισμό. Αποτυγχάνουν, κυρίως, από σιωπές που δεν ακούστηκαν. Η ποιότητα των σχέσεων είναι τελικά η πραγματική στατική επάρκεια κάθε ομάδας.